Lata czterdzieste
Typ Essex był najliczniej reprezentowanym typem dużego lotniskowca we flocie Stanów Zjednoczonych w okresie II wojny światowej i długo po jej zakończeniu. Był też wielokrotnie poddawany modyfikacjom, można zaryzykować twierdznie, że wprowadził on U.S. Navy w erę nowoczesnych superlotniskowców.
Gdy jasnym stało się, że ograniczenia traktatu waszyngtońskiego przestały praktycznie być respektowane, marynarka amerykańska w ślad za innymi wilekimi flotami rozpoczęła swoje zbrojenia. Nie pozostało to bez wpływu równiez na lotniskowce. Do tego momentu Amerykanie posiadali dwa wielkie lotniskowce typu Lexington, które nie były jednak zbyt udane i nie odpowiadały amerykańskiej koncepcji efektywnego lotniskowca. Budowali również lotniskowce typu Yorktown, niezłe ale troche za małe jak na ich potrzeby. Typ Yorktown stanowił właściwie etap pośredni pomiędzy koncpecją zawartą w typie Ranger a docelowym typem Essex. Tak więc przystępując do projektowania typu Essex, Amerykanie wyznaczyli sobie następujące wymagania:
- okręt miał zabierać na pokład 4 eskadry lotnicze po 18 samolotów oraz dodatkową eskadrę 18 samolotów w razie potrzeby.
- okręt miał zabierać części zamienne pozwalające w pełni odtworzyć 25% stanu lotniczego. Było to niezwykle ważne kryterium, gdyż w przeciwieństwie do lotniskowców flot europejskich, lotniskowce amerykańskie miały wykazywać dużą samodzielność na wielkich akwenach wodnych.
- okręt miał być lepiej zabezpieczony przed atakami bombowymi i torpedowymi
- okret miał byc również podatny na przyszłe modyfikacje, tak aby sprostać wymaganiom nowo projektowanych samolotów i aby mógł pozostawać w służbie przez wiele lat.
Lotniskowce klasy Essex stały sie podczas II wojny swiatowej koniem roboczym U.S. Navy. Łącznie zamówiono 32 okręty tej klasy, z których zbudowano 24 jednostki. Siedem z nich nie zdążyło jednak wziąć udziału w II wojnie światowej. Ponieważ okręty typu Essex były budowane praktycznie przez cały okres wojny, doczekały się wielu mniejszych i większych modernizacji. Na szczególą uwagę zasługuje jedna, zasadnicza. W literaturze poświęconej tematyce pojawia się rozróżnienie typu Essex na tzw. "short hull" - krótki kadłub i tzw. "long hull" - długi kadłub. Pierwsze okręty typu Essex reprezentują odmianę "short hull".
Natomiast okręty budowane później były budowane w odmianie "long hull". Modyfikacja "long hull" polegała na skróceniu pokładu lotniczego, w celu umożliwienia montażu dodatkowego uzbrojenia przeciwlotniczego na dziobie oraz na rufie okrętu.
Było to rozwiązanie problemu z zauważoną podczas walk niewystarczającą osłoną i co za tym idzie, zbyt dużą wrażliwością okretów na ataki lotnicze. Jednym z radykalnych pomysłów na zaradzenie temu problemowi, była propozycja usunięcia wyspy z pokładu lotniczego oraz rozstawienie wież dział 5-calowych na rogach pokładu lotniczego. Wygrało rozwiazanie mniej rewolucyjne. Pierwszym okrętem zbudowanym z odmianie "long hull' był USS "Hancock" CV 19, kolejnym natomiast USS "Ticonderoga" CV 14. Wspominam o tym dlatego, iż w literaturze można spotkać się z określeniem "typ Ticonderoga", które odnosi się właśnie do odmiany "long hull". Dlaczego nie "typ Hancock"? Zdecydowała kolejność numeracji kadłuba. Od siebie mogę dodać jedynie, że znacznie częściej funkcjonuje określenie "long hull', warto jednak wiedzieć, iż określenie "typ Ticonderoga" jest również używane.
CV9 USS Essex CV10 USS Yorktown CV11 USS Intrepid CV12 USS Hornet CV13 USS Franklin CV14 USS Ticonderoga - odmiana (long hull) CV15 USS Randolph - odmiana (long hull) CV16 USS Lexington CV17 USS Bunker Hill CV18 USS Wasp CV19 USS Hancock - odmiana (long hull) CV20 USS Bennington CV21 USS Boxer - odmiana (long hull) CV31 USS Bon Homme Richard CV32 USS Leyte - odmiana (long hull) CV33 USS Kearsarge - odmiana (long hull) CV34 USS Oriskany - odmiana (long hull) CV35 USS Reprisal (anulowany) CV36 USS Antietam - odmiana (long hull) CV37 USS Princeton - odmiana (long hull) CV38 USS Shangri-La - odmiana (long hull) CV39 USS Lake Champlain - odmiana (long hull) CV40 USS Tarawa - odmiana (long hull) CV45 USS Valley Forge - odmiana (long hull) CV46 USS Iwo Jima (anulowany) CV47 USS Philippine Sea - odmiana (long hull) Modyfikacje powojenne
Najważniejszym etapem rozwoju lotniskowców typu Essex był okres powojenny. Te wielkie okręty, budowane w czasie II wojny światowej musiały stawić czoło zupełnie nowym wymaganiom i warunkom jakie nastały po zakończeniu II wojny światowej.
Lotniskowce klasy Essex po zakończeniu II wojny zostały przeniesione do rezerwy, jednak wkrótce wybuchła wojna w Korei i okręty szybko przywrócono do służby. Był to też początek ich znaczącej przebudowy. Zasadniczo okręty tego typu zaczęły pełnić swą rolę w kilku różnych kategoriach. Niektóre były modyfikowane tak, aby nadal pełnić rolę lotniskowców uderzeniowych. Nie były one jednak tak dobrze przygotowane do spełniania tej roli, jak powstająca właśnie klasa Midway. Zupełnie nieźle spisywały się natomiast jako pomocnicze - duże lotniskowce do zwalczania okrętów podwodnych, stanowiły główne zabezpieczenie flot uderzeniowych U.S.Navy. Ostatnią z ról przypisanej Essexom, była rola dużego lotniskowca wparcia desantowego (protoplasta współczesnych jednostek klasy Tarawa i Wasp). Na fotografii poniżej startujacy desant US Marines z lotniskowca USS Boxer CV21, po konwersji na lotniskowiec desantowy LPH-4.
W zależności od przeznaczenia, poddawano je kolejnym modyfikacjom w ramach poszczególnych programów (SCB-27A, SCB-27C, SCB-125, czy SCB-125A).
Inaczej również wyglądała konfiguracja grup lotniczych dla każdego z okrętów. Tak jak na lotniskowcach uderzeniowych podstawowym samolotem bojowym na przełomie lat 40-tych i 50-tych był Grumman F9F Panther, a później jego modyfikacja F9J Cougar, czy McDonnell F2H Banshee, tak na lotniskowcach do zwalczania okrętów podwodnych pierwsze skrzypce grały samoloty Grumman S2 Tracker (fotografia poniżej).
Zasadniczym wyzwaniem dla lotniskowców była zdolność podejmowania coraz to cięższych samolotów, bez konieczności redukcji ich liczby oraz przystosowanie do coraz popularniejszego napędu odrzutowego. Już sama zmiana napędu większości samolotów z tłokowego na odrzutowy spowodowała dość kłopotliwą sytuację, jeśli chodzi o magazynowanie zapasów paliwa. Tak jak silniki tłokowe napędzane były ropą, tak silniki odrzutowe wymagały specjalnej nafty lotniczej, a więc musiała być ona magazynowana w osobnych zbiornikach.
Lotniskowce musiały również mieć mocniejsze katapulty, mocniejsze windy oraz wzmocniony pokład, tak aby móc przyjmować relatywnie ciężkie samoloty odrzutowe itp.
Lotniskowcem, który znacznie lepiej przystawał do nowych wymagań, były lotniskowce typu Midway, ich projekt powstał jeszcze w czasie II wojny, a pierwszy z nich - USS Midway - od którego przyjęła nazwę nowa klasa lotniskowców, został włączony do służby w roku 1945.Gdy mowa jest o modyfikacjach powojennych klasy Essex, nasuwa się kilka najważniejszych modyfikacji tych okrętów.
Pierwszą modyfikacją był tzw. Program SCB-27A.
Nazwa programu pochodzi od skrótu "Ship Characteristic Board" a numer 27 pochodzi od liczby okrętów, których modernizację według jego założeń zaplanowano.
Z najważniejszych zmian SCB-27A należy wymienić:
- wymiana katapult na mocniejsze (mogące obsługiwać samoloty o masie startowej powyżej 20 ton)
- wzmocnienie pokładu lotniczego, szczególnie w rejonie przyziemienia samolotów.
- modyfikacja uzbrojenia przeciwlotniczego
- instalacja mocniejszych wind dla samolotów oraz dla ich uzbrojenia
- przeprojektowano wyspę, zintegrowano ją też z kominem
- zainstalowano urządzenia poprawiające bezpieczeństwo podczas lądowania samolotów (np. system luster).
- przystosowano okręt do przenoszenia większej ilości paliwa, w tym nafty lotniczej do silników odrzutowych
- podzielono pokład hangarowy na dwie odrębne części, przedzielone ognioodporną ścianą
- zainstalowano mocniejsze dźwigi pokładowe
To najbardziej pierwszorzędne zmiany w ramach tego programu. Uogólniając, można powiedzieć, że od tego momentu, lotniskowce zmodernizowane w ramach programu SCB-27A weszły w erę samolotu odrzutowego.
Kolejna modyfikacja SBC-27C była rozwinięciem podstawowej modyfikacji 27A.
W ramach tego programu instalowano jeszcze mocniejsze katapulty, dodano kolejne wzmocnienia pokładu lotniczego oraz zainstalowano jeszcze bardziej wydajne windy. Wzmocniono również system lin hamujących, tak aby pozostały efektywne przy przyjmowaniu na pokład lądujących ciężkich odrzutowców.Następnym ważnym etapem modernizacji okrętów był tzw. Program SCB-125.
Najbardziej widocznym efektem tej modernizacji było pojawienie się ukośnego pokładu lotniczego. Przeprojektowano również część dziobową okrętu, niejako go zamykając (tzw. "hurricane bow") Modyfikacja ta zwiększała dzielność morską okrętu - tradycyjnie zbudowane Essexy, nie najlepiej radziły sobie w ciężkich warunkach sztormowych (np. USS Hornet i USS Bennigton, poważnie ucierpiały podczas jednego z tajfunów).
W ramach tego programu dokonano dalszych wzmocnień układu lin hamujących.
Wymieniono windy na mocniejsze oraz powiększono ich platformy, dostosowując do rozmiarów nowych typów samolotów pokładowych. Wzmocniono bariery antyzderzeniowe oraz unowocześniono system sygnalizacji pokładowej.
Dodano także kilka elementów ułatwiających służbę załodze, tj. klimatyzację wybranych pomieszczeń oraz wygłuszenie pomieszczeń roboczych wyspy.
Program SCB-125A do podstawowych modyfikacji programu 125 dodał wzmocnienie pokładu lotniczego powłoką z lekkich metali.
Spis modernizacji w ramach programów SCB-27 i SCB-125, według kolejności ich ukończenia:
SCB-27A
1950
USS Oriskany (CV-34) okręt od razu został zbudowany w tej konfiguracji
1951
USS Essex (CV-9)
USS Wasp (CV-18)
1952
USS Kearsarge (CV-33)
USS Lake Champlain (CV-39)
USS Bennington (CV-20)
1953
USS Yorktown (CV-10)
USS Randolph (CV-15)SCB-27C
1953
USS Hornet (CV-12)
1954
USS Hancock (CV-19)
USS Intrepid (CV-11)
USS Ticonderoga (CV-14)
1955
USS Shangri-La (CVA-38)
USS Lexington (CVA-16)
USS Bon Homme Richard (CVA-31)SCB-125
1955
USS Shangri-La (CV-38)
USS Lexington (CV-16)
USS Bon Homme Richard (CVA-31)
USS Bennington (CV-20)
USS Yorktown (CV-10)
USS Wasp (CV-18)
1956
USS Randolph (CV-15)
USS Essex (CV-9)
USS Hornet (CV-12)
USS Hancock (CV-19)
1957
USS Kearsarge (CV-33)
USS Ticonderoga (CV-14)
USS Intrepid (CV-11)
1959
USS Oriskany (CV-34) - modyfikacja polegała jedynie na zabudowie skośnego pokładu lotniczego
Spis wykonanych modernizacji w ramach programów SCB-27 i SCB-125, według numerów kadłuba:
numer kadłuba SCB-27A SCB-27C SCB-125 SCB-125A CV 9 01.02.1951 01.03.1956 CV 10 02.01.1953 15.10.1955 CV 11 18.06.1954 02.05.1957 CV 12 01.10.1953 15.08.1956 CV 14 01.10.1954 01.04.1957 CV 15 01.07.1953 12.02.1956 CV 16 01.09.1955 01.09.1955 CV 18 28.09.1951 01.12.1955 CV 19 01.03.1954 15.11.1956 CV 20 30.11.1952 15.04.1955 CV 31 01.11.1955 01.11.1955 CV 33 01.03.1952 31.01.1957 CV 34 01.09.1950 29.05.1959 CV 36 19.12.1952 CV 38 01.02.1955 01.02.1955 CV 39 19.09.1952 Żródło:
David Donald, Daniel J.March, "The World's Cerriers and Their Aircraft 1950-Present", 2001
Stefan Terzibaschitsch, "Aircraft Carriers of The U.S.Navy", Londyn 1980.
Naval Historical Center, Waszyngton
